Torfbærinn veglegi á Reykhólum 1873-1951
Unnsteinn Hjálmar Ólafsson (Hjalli á Grund) lumar á mörgum gömlum og merkilegum ljósmyndum. Núna sendi hann vefnum mynd sem tekin var þegar Reykhólabærinn gamli var rifinn árið 1951 (mynd nr. 1). Á myndinni er Páll Gíslason á Litlu-Grund ásamt Hákoni Sveinssyni, syni sínum Ingólfi og milli þeirra Lilju Þórarinsdóttur, móður áðurnefnds Unnsteins á Grund og Guðmundar Ólafssonar, sem núna á heima á Litlu-Grund. Á ungum aldri átti Lilja um skeið heima í torfbænum gamla á Reykhólum. Síðar var hún langa ævi húsfreyja á Grund en býr nú í Barmahlíð á Reykhólum, níræð að aldri.
Tengdadóttir Lilju, Ásta Sjöfn Kristjánsdóttir, kennari á Litlu-Grund, skrifaði á sínum tíma ritgerð um torfbæinn á Reykhólum þegar hún var við nám í Kennaraháskóla Íslands (tengill hér neðst). Þar er saman kominn margvíslegur fróðleikur um fyrri tíð á Reykhólum ásamt mörgum ljósmyndum úr einkaeigu. Þar á meðal er hluti myndarinnar sem í upphafi var getið. Inn í ritgerðina er felld samantekt Hjartar Þórarinssonar fyrrum skólastjóra, bróður Lilju, um bæinn sjálfan. Þar segir m.a.:
- Bjarni Þórðarson reisti þennan bæ 1873-1874. Stærð þessa bæjar og reisn var slík að aðeins bærinn í Rauðseyjum þótti hæfur til samanburðar. Mælieining þeirra tíma var hversu margar hurðir væru á járnum. Reykhólabærinn mun hafa verið með 29 eða 30 hurðir og lofthlera á járnum.
Undir lokin var bærinn orðinn „svo hrörlegur að símastaurar voru reistir upp við þilin svo þau féllu ekki fram á hlaðið. Bærinn var að hruni kominn er hann var jafnaður við jörðu haustið 1951“.
Innskot: Þegar þessi samantekt var birt hér á vefnum greindi fólk á um það, hvort ungi maðurinn vinstra megin á mynd nr. 1 væri Gísli sonur Páls (og bróðir Ingólfs) eða ekki. Eins og sjá má í athugasemdum hér fyrir neðan er það komið á hreint. Textanum hér í upphafi máls og undir myndinni hefur verið breytt til samræmis við það og spurning um þetta til lesenda felld út.
Mynd nr. 2 er ljósmynd af Reykhólabænum en á mynd nr. 3 er teikning af bænum ásamt uppdrætti af húsaskipan. Höfundur teikninganna er Samúel Eggertsson, teiknarinn og kortagerðarmaðurinn þjóðkunni, uppalinn í Munaðstungu í Reykhólasveit, bróðursonur sr. Matthíasar Jochumssonar frá Skógum í Þorskafirði. Samúel til aðstoðar við að mæla bæinn var áðurnefndur Hjörtur Þórarinsson, sem þá var á fermingaraldri.
Smellið á myndirnar að venju til að stækka þær. Hér má sjá mynd nr. 1 enn stærri.
Sjá nánar:
► Ásta Sjöfn Kristjánsdóttir: Torfbærinn á Reykhólum
Efst er smellt á einstaka kafla ritgerðarinnar og skal vakin athygli á því, að í sumum tilvikum birtast þá einnig undirkaflar hægra megin í línunni.